ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ. ԵՐԿՐԻ ՀԱԿԱՌԱԿ ԿՈՂՄԸ (մաս հինգերորդ)/THE OTHER SIDE OF THE WORLD (Part Five)-Pashinyan

English is below
ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ. ԵՐԿՐԻ ՀԱԿԱՌԱԿ ԿՈՂՄԸ (մաս հինգերորդ)
from payqar.org
6. մասնագիտությունը` պատերազմ

Այն վարպետությունը, որով Մարկոն կտրում էր իր համար օտար եւ ոչ բարեկամական երկրների սահմանները, ոչ մի կասկած չէր թողնում. դա կապված է նրա պրոֆեսիոնալ գործունեության հետ: Այս վարկածը ավելի էր հիմնավորվում զարտուղի ճանապարհների եւ հիմնական մայրուղիների նրա գերազանց իմացությամբ: Նա ոչ միայն գիտեր այդ ճանապարհները, այլեւ գիտեր, թե ինչ է կատարվում դրանցում, թե որտեղ է վտանգ սպասում մեզ, գիտեր, թե երբ կվերանա այդ վտանգը:
Մեր մեքենայի ընթացքը, որ հիմնականում վարում էր Մարկոյի վարորդ-թիկնապահը, երբեմն անտանելի կերպով դանդաղում էր, երբեմն մենք ուղղակի կանգնում էինք` սպասելով ինչ-որ բանի կամ ինչ-որ զանգի: Մարկոն թե՛ Հունաստանում, թե՛ Մակեդոնիայում օգնականներ ուներ, չնայած ես նրանցից ոչ ոքի չտեսա: Մոթելներում, սակայն, նրան ճանաչում էին, եւ նրա հայտնվելը ընկալվում էր որպես մի սովորական իրադարձություն: Մարկոն, իհարկե, կասկածելի տիպ է, բայց տարօրինակ էր, որ մեր համատեղ ճամփորդության ընթացքում իմ մտքով ոչ մի անգամ չանցավ, որ նա կարող է ինձ վատություն անել: Սա, ինչ խոսք, պայմանավորված էր նաեւ Իմաստուն Ծերուկի գործոնով, բայց Մարկոն հենց առաջին հայացքից ինձ վստահություն ներշնչեց. եթե դու թշնամի չես, կարող ես հանգիստ լինել:

Եւ այնուամենայնիվ, ինչո՞վ է զբաղվում այս մարդը: Տարբեր վարկածներ քննելով` կանգ առա զենքի առեւտրի վրա, ինչը ճիշտ դուրս եկավ: Մեր հետագա զրույցների ընթացքում Մարկոն դրանից մեծ գաղտնիք չսարքեց էլ: Նա չէր ուզում, որ ես մտածեմ, թե ինքը թմրանյութերի կամ մարդկանց առեւտրով է զբաղված: Ինչ վերաբերում է զենքի առեւտրին, դա բացատրում էր այսպես. «Պատերազմը իմ մասնագիտությունն է, եւ ես ձանձրանում եմ առանց վտանգի»:

Մարկոն ամուսնացած էր, 13 տարեկան դուստր ուներ, բայց մենք նրանց տանը չեղանք. այն գտնվում էր Սերբիայի հյուսիսում, իսկ մեր նպատակակետը մայրաքաղաք Բելգրադն էր, որտեղից պետք է ճանապարհեինք Իմաստուն Ծերուկին եւ որոշում կայացնեինք իր հետագա երթուղու մասին:
Այն միջավայրը, որի ներկայացուցիչն էր Մարկոն, ֆորմալ առումով Սերբիայում վաղուց էր զրկվել իշխանությունից, բայց չնայած սրան` իմ ուղեկիցը իրեն շատ վստահ էր զգում հայրենիքում: Սրա պերճախոս ապացույցը դարձավ այն, որ նա ինձ համար սերբական անձնագիր ձեռք բերեց` նոր անուն ազգանունով: Այս ընթացքում ինձնից պահանջվեց միայն լուսանկարվել, եւ շատ չանցած` ես արդեն Սերբիայի քաղաքացի էի` Բոյան անունով եւ եվրոպական գրեթե բոլոր երկրներ մուտքի հնարավորություն տվող վիզաներով: Մարկոն կատակեց, թե կարող եմ անգամ առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունների քվեարկությանը մասնակցել եւ ձայն տալ իր ղեկավար-ընկերներին: Նա հույսեր էր կապում ընտրությունների հետ եւ փափագում էր, որ իսկական ազգային ուժերը նորից իրենց ձեռքը վերցնեն Սերբիայի ղեկը եւ իշխանությունից հեռացնեն Ամերիկայի «խամաճիկներին»:

Ես ուզում էի, որ Մարկոյի ցանկությունները իրականություն դառնան, եւ սա ինձ զարմացնում էր: Չէ՞ որ եթե Սերբիայում ապրեի, ես ու Մարկոն, մեծ հավանականությամբ, հակառակ քաղաքական ճամբարներում կլինեինք: Նա, իհարկե, կուսակցական բոս չէր, ոչ էլ օլիգարխ, բայց այդպիսի միջավայրի մարդ էր, երկրորդ պլանի, բայց ոչ երկրորդական դերակատար: Չնայած սրան, մեր հարաբերությունները շատ կարճ ժամանակում դարձան ընկերական, եւ ես, այդ հարաբերությունները չարաշահելով, մի անգամ նեղացրի Մարկոյին:

Մենք ճաշում էինք Դանուբի ափին գտնվող մեր հյուրանոցի ռեստորանում.

- Մարկո,- սկսեցի ես,- ուզում եմ քեզ մի բան հարցնել: Ուղղակի հետո ինձ չեմ ների, եթե չհարցնեմ:

- Հարցրու` տեսնենք:

- Տես` դու սիրում ես քո հայրենիքը, ասում ես, որ սիրում ես սերբերին, հանուն նրանց սպանել ես բազմաթիվ ալբանացիների եւ էլի ուրիշ ազգերի ներկայացուցիչների: Սա հասկանալի է. բայց ասա ինձ` եղե՞լ է այնպես, որ դու ինչ-որ նկատառումներով սպանես, դե, մի պատի տակ թրխկացնես կամ առեւանգես կամ խոշտանգես սերբերի...

Հարցը տալիս զգում էի, թե ինչպես է Մարկոյի դեմքի գույնն ու արտահայտությունը փոխվում: Նա վեր կացավ` ձեռքից գցելով պատառաքաղը եւ դանակը.

- Տղա, դու սադի՞ստ ես, թե՞ դատախազ,- ասաց նա ու դուրս եկավ ռեստորանից:

Ես անվրդով ավարտեցի ճաշս: Մարկոն ֆոյեում թերթ էր կարդում, ավելի ճիշտ` ձեւ էր անում, թե թերթ էր կարդում: Իմ հարցը տակնուվրա էր արել նրա հոգին, եւ այդ վիճակում հնարավոր չէր կարդալ:

- Ներիր ինձ, Մարկո,- նրան մոտենալով` ասացի ես,- ուղղակի ուզում եմ հասկանալ, ուզում եմ ինքս ինձ հասկանալ:

7. Պրոսպեկտով` Օպերա

Մարկոն ինձ մի ծառայություն էլ պետք է մատուցեր. պետք է այնպես աներ, որ Վիեննա թռչող օդանավի ճանապարհին Բելգրադի օդանավակայանի աշխատակիցները, մաքսավորները ինձ ոչ մի հարց չտային: Համաձայնեք, տարօրինակ կլիներ, եթե պարզվեր, որ Սերբիայի քաղաքացի Բոյանը չի տիրապետում մայրենի լեզվին: Բայց սա խնդիր չէր Մարկոյի համար. նա օդանավակայանի աշխատակիցներից ինձ համար ուղեկցորդ գտավ, եւ ես, իհարկե, բոլոր ստուգումները պատշաճ անցնելով, հասա «Ավստրիական ավիաուղիների» օդանավին:

Հրաժեշտից առաջ մենք ճաշել էինք, եւ երբ նա իմացավ, որ ուզում եմ Հայաստան վերադառնալ, բայց երկրի հակառակ կողմից, շշմեց.

- Չէ, քո ծալը հաստատ պակաս է,- ասաց նա:

Նման արտահայտություն Մարկոն մի անգամ էլ էր արել: Ես հետաքրքրվեցի, թե արդյոք Իմաստուն Ծերուկը խառն է զենքի առեւտրի գործերին.

- Չլինի՞ ուզում ես հոդված գրել:

- Կռահեցիր,- ասացի ես:

- Քո ծալը հաստատ պակաս է,- հառաչեց Մարկոն:

Դե, Մարկո, դե, ախպերս, ես քեզ շնորհակալության խոսքեր չեմ ասում, որովհետեւ դա չափից դուրս տափակ կհնչեր այս իրավիճակում: Ուղղակի ասում եմ` հաջողություն, ուղղակի ասում եմ` ի՛մ ախպեր: Մինչ այդ Մարկոն ինձ 10 հազար եվրո էր տվել, որ ես ընդունել էի առանց սեթեւեթանքի: Ասել էր նաեւ, որ Վիեննայում ինձ կդիմավորի Յոզեֆ անունով մի տղա: Ես ասում էի, որ դրա կարիքը չկա, որ ես կարող եմ առանց կողմնակի օգնության շարունակել ճանապարհորդությունս, չէ՞ որ փող ունեմ, Սերբիայի քաղաքացիություն, մաքուր կենսագրություն. «Շատ մի ոգեւորվիր, քո անձնագրի անուն ազգանունով մարդ իսկապես գոյություն ունի, եւ նրան շատ են ուզում տեսնել Հաագայի դատարանում»,- ծամածռվելով` ասաց Մարկոն: Մենք ծիծաղեցինք:

Ահա եւ օդանավը պոկվեց Սերբիայի հողից: Դիմացս բացված մոնիտորը ցույց է տալիս, թե ինչպես ենք մենք հեռանում Բելգրադից եւ մոտենում Վիեննային:

Այո, սա տարօրինակ եւ զարմանալի ճանապարհորդություն է եւ շատ ավելի հեշտ է դասավորվում, քան այն, ինչ մենք սովոր ենք ճանապարհորդություն համարել: Չէ՞ որ այդ սովորական ճանապարհորդությունները հազար ու մի բարդության հետ են կապված, հազար ու մի քաշքշուկի: Հարկավոր է դասավորել գործերը, դրամ հավաքել, դեսպանատների սառը պաշտոնյաներին ապացուցել, որ հաստատ վերադառնալու ես, հավաքել, դասավորել ճամպրուկները` որեւէ բան մոռանալու երկյուղը սրտիդ մեջ: Իսկ այս դեպքում անգամ հարազատներիդ հրաժեշտ չես տալիս, ուղղակի մեկնում ես` խանութ գնալու նման: Բայց մի՞թե սա կարելի է ճանապարհորդություն համարել: Գուցե սա իսկապե՞ս փախուստ է: Բայց ի՞նչ փախուստ, մի՞թե կարելի է Հայաստանից փախչել` Հայաստան գնալով: Չէ՞ որ ես գնում եմ Հայաստան` երկրի հակառակ կողմից: Բայց մի՞թե կարելի է ճանապարհորդություն համարել Երեւանի մի կետից մյուս կետը հասնելը: Չէ՞ որ ես Մյասնիկյանի արձանի մոտից գնում եմ Ազատության հրապարակ: Ճիշտ է, կա ավելի կարճ ճանապարհ, բայց ո՞վ կարող է պնդել, որ կարճ ճանապարհը ճիշտ ճանապարհն է, ո՞վ կարող է պնդել:

(շարունակելի)


THE OTHER SIDE OF THE WORLD (Part Five)


6. His Specialty: Warfare

The skill with which Marko crossed the borders of countries strange and hostile to him left no doubt that it was part of his professional activities. This hypothesis was further confirmed by his superior knowledge of winding roads and main thoroughfares. He not only knew those roads but knew also what took place there, where danger awaited us and when that danger would be lifted.

The pace of our car, basically driven by Marko’s driver/bodyguard, would sometimes slow down intolerably and sometimes would come to a complete standstill, waiting for something or a telephone call. Although I didn’t see any of them, Marko had aides both in Greece and Macedonia. They recognized him in motels, where his appearance was received as an ordinary event. Marko, of course, is a suspicious character. But it was strange that during our travel together it didn’t once cross my mind that he could do me harm. This, it goes without saying, was also predicated on the Old Wise One, but even at first glance Marko had inspired trust in me: if you are not an enemy, you can be at ease.

Yet nonetheless, what business is this man engaged in? After considering different hypotheses, I concluded that he was involved in arms dealing, which turned out to be true. During our subsequent conversations Marko no longer made any secret of that fact. He didn’t want me to think that he was involved in narcotics or human trafficking. Concerning arms dealing, he explained it in this way: “Warfare is my specialty, and I get bored without danger.”

Marko was married and had a 13-year old daughter. But we never visited their home. It was located in northern Serbia while our destination was the capital, Belgrade, whence we were to travel to the Old Wise One and reach a decision on his subsequent itinerary. The circle of people Marko represented had for some time lost formal power, but despite that, my traveling companion felt very sure of himself in his country. An eloquent proof of that was the fact that he was able to secure a Serbian passport for me, with a new name and surname. In the process, I was simply required to be photographed, and before long, I was a citizen of Serbia by the name of Boyan, with visas that would make it possible for me to enter almost all European countries. Marko joked that I could even participate in the forthcoming parliamentary elections and vote for his friends among the leadership. He had attached hopes to the elections and wished that the real national powers would once more take the leadership of Serbia in their hands and remove the American “puppets” from the government.

I wished for Marko’s wishes to come true; and that surprised me. Wasn’t it very likely that had I lived in Serbia, Marko and I would have been in opposite political camps? He wasn’t, of course, a party boss nor an oligarch, but was from that type of circle, second tier, but not a secondary player. Despite that, in a very short time our relationship was on friendly terms and I one time, exploiting that relationship, upset him. We were dining in the restaurant of our hotel on the shores of the Danube:

“Marko,” I began, “I want to ask you a question. If I don’t, I just won’t forgive myself later on.”

“Ask; let’s see.”

“Look, you love your country. You say you love the Serbs and for their sake you’ve killed many Albanians as well as representatives of other nations. That is understandable. But tell me, has it ever happened that you, for some reason or another have killed, or shot down, or kidnapped or tortured other Serbs…?”

While asking the question, I could see how the color of Marko’s face and his expression were changing. He stood up and threw down the knife and fork.

“Boy, are you a sadist or a prosecutor?” he said, and left the restaurant.

I finished my meal undisturbed. Marko was reading a paper in the foyer; or rather, he was pretending he was reading. My question had profoundly disturbed him and he wouldn’t be able to read in that condition.

“Forgive me, Marko,” I said, approaching him. “I just wanted to understand; I want to understand myself.”



7. To Opera, via Prospekt

Marko would have to render me one more service: he would need to arrange it such that on the way to boarding the flight leaving for Vienna, the employees of the airport in Belgrade and the customs officers would not ask me any questions. You will agree that it would be strange if it became evident that Serbian citizen Boyan did not master his native tongue. But this was not a problem for Marko. He found a traveling companion for me from among the employees of the airport, and I, indeed, appropriately passing all inspections, arrived at the Austrian Airlines plane.

We had dined before saying farewell. When he learned that I wanted to return to Armenia, but from the other side of the world, he was speechless:

“No, you really are dim-witted!” he said.

Marko had made a similar declaration once before. I had wanted to know if the Old Wise One was involved in arms trading:

“Could it be that you want to write an article?”

“You guessed it,” I had said.

“You really are dim-witted!” had groaned Marko.

“Come on, Marko, come on, my brother! I don’t offer words of gratitude to you because that would sound extremely trite in this situation. I’m saying, sincerely, good luck; I’m saying, sincerely, my brother!

Before that, Marko had given me 10,000 Euros, which I had accepted without hesitation. He had also said that a man by the name of Josef would meet me in Vienna. I had been telling him that there was no need for that, that I was able to continue my travel without help on the side, that I had money, Serbian citizenship, and a fresh biography:

“Don’t get too excited,” Marko said, grimacing, “A person with the name and surname of your passport does really exist. And they would very much want to see him at the International Court of Justice at The Hague.”

We both laughed.

Behold, the plane took off from Serbian soil. The monitor before me shows how we’re leaving Belgrade and approaching Vienna.

Yes, this is an extraordinary and amazing trip and much easier to arrange than those ordinary trips we’re used to. Isn’t it true that a thousand and one complications rise when planning those ordinary trips, a thousand and one hassles? It is necessary to arrange one’s affairs, save some money, to prove to aloof functionaries in embassies that you are definitely coming back, pack the suitcases—with the fear that you have forgotten something. But in this case you don’t even say farewell to your loved ones. You just leave; like going to the store. But is it possible to consider this a journey? Is this in reality an escape? But how is it an escape; is it possible to escape from Armenia by going to Armenia? Am I not discovering Armenia from the other side of the world?

But, is it possible to consider going from one point to another in Yerevan a journey?
Am I not going from the statue of Myasnikyan toward Freedom Square?
It is true; there is a shorter route.
But who can claim that the short route is the right one?
Who, indeed?


(to be continued)