ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ. ԵՐԿՐԻ ՀԱԿԱՌԱԿ ԿՈՂՄԸ/THE OTHER SIDE OF THE WORLD (Part Three) by Pashinyan

ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆ. ԵՐԿՐԻ ՀԱԿԱՌԱԿ ԿՈՂՄԸ (English is below)
from payqar.org

4. դեսանտ Սալոնիկում

Նավը ինձ հեռացնում էր Հայաստանից, բայց դա փախուստ չէր: Ես հեռանում էի Հայաստանից, բայց գնում էի Հայաստան: Չէ՞ որ Երկիրը կլոր է, եւ եթե աննահանջ շարունակես ճանապարհդ, կհասնես նույն քեզ սիրելի ու հարազատ տեղը: Ինչքան էլ գոռաս` առաջ, դեպի Հայաստան, միեւնույն է, դա հանգեցնելու է վերադարձի: Երկար ճանապարհ կտրելով` դու վերադառնալու ես այն կետին, որտեղ ընդհատվել է քո երազանքը:
Եւ ես ուրախ եմ, որ անցնում եմ այս ճանապարհը, չնայած` շատ տեղերում այնքան քիչ եմ մնում, որ ի վիճակի չեմ ընթերցողին ներկայացնել այս կամ այն երկրի բնապատկերներ: Երբեմն գիշերվա ընթացքում մենք հատում անցնում ենք մի ամբողջ երկիր, եւ ես ընդամենը տեսնում եմ հեռվում կամ ավելի մոտիկ վառվող լույսեր: Առայժմ իմ ճամփորդությունը լավ է ընթանում, բայց արդյո՞ք ինձ կհաջողվի հասնել նպատակակետին` վերադառնալ Հայաստան, վերադառնալ երկրի հակառակ կողմից: Չէ՞ որ ես այստեղ էլ հայրենի ոստիկանության տեսադաշտից հեռու` ամեն պահի կարող եմ ձերբակալվել: Ես չունեմ պատշաճ ձեւակերպված փաստաթղթեր, ինձ ուղեկցում են մարդիկ, որոնց ես չեմ ճանաչել: Բայց պարզվեց` այս ճամփորդությունը ավելի դժվար չէ, քան սովորական տուրիստական ուղեւորությունը: Ուղղակի դու պետք է ցանկանաս, շատ ցանկանաս վերադառնալ Երեւան, Աստաֆյան փողոց, պիտի շատ ցանկանաս վերադառնալ` երկրի հակառակ կողմից:
Մեր նավը պետք է խարիսխ գցեր Սալոնիկում: Իմ հետագա երթուղին անորոշ էր, անելիքը` նույնպես: Բայց ահա, անսպասելի լուր ստացա, որ իմ Իմաստուն Ծերուկը ինձ սպասելու է Սալոնիկում: Սա ինձ շատ ոգեւորեց, որովհետեւ ես գաղափար չունեի, թե ինչպես եմ դուրս պրծնելու Հունաստանից: Ինչ վերաբերում է իմ այժմյան ուղեկցին` Անճոռնի Բիձուկին, նա, ինչպես ասացի, նավի անձնակազմի ամենացածր խավից էր: Նրա տեսքին նայելիս կարելի էր ասել, որ նա իր ողջ կյանքը կանցկացնի ետնախորշերում, բայց պարզվեց` սրիկան չափազանց խելացի է եւ հասցրել է աչքի ընկնել ղեկավարության առաջ: Մի անգամ նավապետը հարբած վիճակում գրազ էր եկել, թե ինքը կարող է խմել ծովի ջուրը` այնպես, որ ծովը դատարկվի: Որպես խաղադրույք նա դրել էր Սալոնիկի իր ճոխ առանձնատունը եւ նշանակել «ծովը դատարկելու» կոնկրետ օր եւ ժամ: Հաջորդ օրը սթափվել էր եւ ընկել հուսահատության գիրկը:

Լուրը շատ արագ տարածվել էր նավի վրա, իսկ գրազի մյուս սուբյեկտը` մի հարուստ գործարանատեր, հայտարարել էր, թե չի պատրաստվում հրաժարվել գրազից եւ զիջել մեծախոս նավապետին: Ու մինչ բոլորը համոզված էին, որ նավապետը խայտառակ կերպով տանուլ է տալու, Անճոռնի Բիձուկը նրան լուր է ուղարկել, թե գիտի ինչ անել` պարտությունից խուսափելու համար: Նավապետը ինքն էր եկել նրա կեղտոտ նավախուցը, ուշադիր լսել նրա խորհուրդները եւ իրոք կարողացել էր խուսափել պարտությունից: Իսկ դա տեղի էր ունեցել ահա թե ինչպես:

Գրազով նախանշված օրը եւ ժամին նավապետը դուրս էր եկել տախտակամած: Այստեղ արդեն նրան սպասում էին ոչ միայն հարուստ գործարարները, այլեւ գրեթե ողջ անձնակազմը եւ նավի ուղեւորները: Գործնականում ոչ ոք չէր էլ կասկածում, որ գործարանատերը կհաղթի, պարզապես մարդիկ ուզում էին տեսնել, թե դա ինչպես տեղի կունենա: Ու երբ դեպքի վայր հասած նավապետը անվրդով ձեռքի պայուսակի միջից հանել էր իր սիրած գավաթը, որով սովորաբար գարեջուր էր խմում, տախտակամածի վրա անզուսպ քրքիջ էր բարձրացել: Բայց նավապետը չէր էլ շփոթվել. հրահանգել էր իր համար բերել առաջին դույլ ծովի ջուրը: Նրա հրահանգը կատարվել էր, եւ նա ապշած ականատեսների հայացքի ներքո իր գավաթը մտցրել էր դույլի մեջ ու այն լցրել ծովի ջրով: Հետո գավաթը մոտեցրել էր շուրթերին` պատրաստվելով այն խմել, մեկ էլ հանկարծ ետ էր տարել ու դիմել գրազի տիրոջը` հարուստ գործարանատիրոջը.

- Ձեր թույլտվությամբ ես ուզում եմ ճշտել գրազի պայմանները. ես պետք է խմեմ ծովի ամբողջ ջուրը. ճի՞շտ է:

- Միանգամայն ճիշտ է,- ասել էր գործարանատերը:

- Այսինքն` միայն ծովի ջուրը եւ ընդամենը:

Այստեղ նորից անասելի քրքիջ էր բարձրացել, ինչի ներքո գործարանատերը պատասխանել էր.

- Միայն ու միայն ծովի ջուրը, ընդամենը ծովի ջուրը:

- Այդ դեպքում,- հաղթական ասել էր նավապետը,- խնդրում եմ փակեք գետերը, որպեսզի դրանք ծովը չլցվեն, թե չէ` ես մի կողմից կդատարկեմ ծովը, մյուս կողմից այն կլցվի գետերի ջրերով, իսկ գետերի ջուրը խմելը մեր գրազի պայմանների մեջ չի մտնում:

Այստեղ հնչել էին բուռն եւ երկարատեւ ծափահարություններ, հիացական բացականչություններ: Գործարանատերը համաձայնել էր ոչ-ոքիի:

Այս պատմությունը ցույց է տալիս, որ ցանկացած վիճակից ելք կա: Իսկ երբ Անճոռնի Բիձուկը այս պատմությունը ինձ պատմեց, ես հասկացա, որ, եթե, իհարկե, չի խաբում, նա շատ չի մնա իր այսօրվա կարգավիճակում: Նրա խոսք ու զրույցից զգացվում էր, որ իսկապես խելացի է, բայց նրա խելքը ինձ դուր չեկավ, որովհետեւ նկատելի էր, որ նա անուղղելի շահամոլ է: Նա օձի, այսինքն` սողունի հոգեբանություն ուներ. համենայնդեպս, ինձ այդպես թվաց, եւ այս էր պատճառը, որ ես անհամբեր սպասում էի մեր` Սալոնիկ հասնելուն, ոչ այնքան Իմաստուն Ծերուկին հանդիպելու, որքան Անճոռնի Բիձուկից բաժանվելու համար: Վերջինս չնայած Հունաստանից էր, բայց կարծես թե հույն չէր. «Հիմա քարտեզի վրա շատ դժվար է գտնել այն վայրը, որտեղ ծնվել են իմ նախնիները»,- ասում էր նա:

Ինչքան եմ հոգնել այս խելոքի շաղակրատանքից, նրա տխմար խորհուրդներից, նրա այլանդակ դեմքից ու մեծամտությունից: Ահա, հորիզոնում երեւում է Սալոնիկը, ու չնայած Բիձուկը ինձ խնդրում է եւս մեկ օր մնալ, որպեսզի նա իր ողջ ասելիքն ինձ ասի, ես ուզում եմ փախչել նրանից, այդ կեղտոտ խոզի մռութից: Այո, նա ինձ մեծ ծառայություն մատուցեց, բայց ես չսիրեցի նրան, չնայած` հարգանքով կհիշեմ նրա մասին:

Ահա, մեր նավը հասավ նավահանգիստ: Բիձուկը ինչպես գաղտնի դռնով ինձ նավ էր բարձրացրել, այնպես էլ գաղտնի դռնով իջեցրեց` ստիպված լինելով կիսատ թողնել իր պատմությունները: Նա արդեն գիտեր, թե Ծերուկը մեզ որտեղ է սպասելու: Զուրաբի սահմանապահ ընկերները նրան հաղորդել էին հյուրանոցի անունն ու հասցեն: Իմաստուն Ծերուկի հետ հանդիպումը սրտառուչ ստացվեց: Նա վեհապանծ կեցվածքով նստած էր հյուրանոցի ֆոյեում: Ծերուկին տեսնելուն պես հիշեցի նրա` մաքսանենգ լինելու վարկածս: Ճիշտ է, նրա դեմքին նայելիս չէիր մտածի, թե մաքսանենգ է, բայց Բիձուկի դեմքն էլ ամենեւին չէր դավաճանում նրա` «փիլիսոփա» լինելը:
Ես Ծերուկին այդպես էլ չհարցրի, թե արդյո՞ք գործերով է Սալոնիկ եկել, թե՞ հատուկ ինձ համար: Բայց դա ինձ մինչեւ հիմա էլ հետաքրքրում է:

Մենք հրաժեշտ տվեցինք Անճոռնի Բիձուկին: Իմաստունն ինձ ասաց, որ ես կարող եմ իր համարում լոգանք ընդունել, ապա մենք կճաշենք ռեստորանում, ապա, եթե ուզում եմ, կարող եմ քնել ու երբ արթնանամ, պետք է շարժվենք: Իմաստուն Ծերուկը, սակայն, ինձ արթնացրեց ավելի վաղ, քան ինքս կարթնանայի: Նա ասաց, որ մենք պետք է նախ գնացք նստենք, ապա ավտոմեքենա եւ Մակեդոնիայով հասնենք Սերբիա: Ես ըստ էության գլխի էլ չընկա, թե մենք որտեղ հատեցինք հույն-մակեդոնական, ապա` Մակեդոնիա-Սերբիա սահմանը: Սահմանի հատման մասին կարելի էր կռահել միայն այն բանից, որ մենք դուրս էինք գալիս գլխավոր մայրուղուց եւ մտնում ինչ-որ անբարեկարգ, երբեմն` գոյություն չունեցող ճանապարհներ:

Սալոնիկից մենք գնացքով հասանք հույն-մակեդոնական սահմանի մոտ գտնվող մի կիսակայարան, որտեղ մեզ իր «Ռենջ-Ռովեր» ջիփով դիմավորեց ազգությամբ սերբ մի աժդահա` Մարկոն, որին, ինչպես պարզվեց հետո, փնտրում էր Հաագայի միջազգային դատարանը` Կոսովոյի գործով: Նա իր թիկնապահ վարորդի հետ էր:

(շարունակելի)

THE OTHER SIDE OF THE WORLD (Part Three)

4. Descent into Salonika

The boat was taking me away from Armenia, yet this was not an escape. I was leaving Armenia, but would be discovering Armenia. After all, isn’t the world round? And if you were to continue your journey forward, you reach the same beloved and true place. As much as you shout “onward, to Armenia,” it’s the same, you’ll end up returning. After a long journey, you will return to that point where your dream was interrupted.

And I am glad that I am passing through this journey, although in some places I spend so little time that I’m not able to present to the reader the natural landscape of this or that country. Sometimes, we traverse an entire country during the night and I only see the distant lights or those nearer to me. For the time being, my journey progresses well. But will I be able to reach my destiny—to return to Armenia, to reach it from the opposite side of the world? Isn’t it possible that even here, far from the field of vision of the police of my fatherland, I can be arrested at any time? I don’t have appropriately formulated documents; my companions are people I don’t know. Yet it became clear that this journey is not any more difficult than the usual touristy voyage. But you just have to want, really want to return to Yerevan, to Astaphyan Street; you will really want to return, from the opposite side of the world.

Our boat had to lay anchor in Salonika. My future voyage was unclear, as was the work ahead of me. But just then I received the unexpected news that the Wise Old One would wait for me in Salonika. I was very encouraged by this, because I had no idea how I would get out of Greece. Concerning my current companion, Uncle Ugly, he belonged, as I mentioned earlier, to the lowest rank of the boat’s crew. One could tell from his looks, that he spent this entire life in back alleys. But it became clear that the rascal is extremely intelligent and had managed to be noticed by the leadership. Once, in a drunken stupor, the captain had laid a wager that he could drink the entire water of the sea and completely drain it. He wagered his posh private residence in Salonika, and set the exact time and day to “drain the sea”. The next day he had sobered and fell into the lap of despair.

The news had very quickly spread around the boat. The person who had accepted the wager, a wealthy factory owner, had announced that he was not preparing to withdraw his bet and concede to the arrogant captain. And, while everyone was convinced that the captain would lose shamelessly, the Ugly Uncle had sent him a message saying that he knew what to do to avoid defeat. The captain himself had gone to the filthy cabin, carefully listened to the counsel and was in fact able to avoid defeat. This is how it had happened.

On the set day and hour the captain had come on deck. Here were waiting already not only the wealthy factory owner but almost the entire crew and passengers of the boat. No one, in fact, doubted that the factory owner would win; people simply wanted to see how that would happen. And when the captain, now on deck, had calmly taken out of his briefcase his favorite cup with which he usually drank beer, an uncontrolled laughter had risen from the deck. But the captain hadn’t been disturbed; he had commanded for the first bucket of sea water to be brought to him. His command was done and before the eyes of the astonished eyewitnesses he had plunged his cup into the bucket and filled it with sea water. Then, bringing the cup to his lips, ready to drink it, he had abrupty drawn the cup back and addressed the wealthy factory owner:

“With your permission, I would like to confirm the conditions of the bet. I am to drink the entire water of the sea. Is that correct?”

“That is absolutely true,” had answered the factory owner.

“That means only the water of the sea and all of it?”

At this point, again, indescribable laughter had risen, during which the factory owner had answered:

“Only, and only, the water of the sea—just the water of the sea.”

“In that case,” the captain had said victoriously, “I ask that you to lock up the rivers so that they don’t fill up the sea. Otherwise, while I drain the sea, it will continue to be filled by the water from the rivers. And drinking the water of the rivers is not part of our wager.”

At this point, enthusiastic and long applause had been heard, accompanied by exclamations of admiration. The factory owner had agreed to declare a tie.

This story shows that there’s a way out of any situation. And when Uncle Ugly told me the story, I understood that if, of course, he was telling the truth, he wouldn’t be staying at his current status for long. You could sense from his words and conversations that he was really intelligent. But I didn’t like his mind; it was obvious that he was an incorrigible opportunist. He had the psychology of a snake, that is, a crawler. At any rate, it seemed to me that this was the reason I was waiting impatiently for our arrival in Salonika; not so much to meet the Old Wise One, as to part ways with Uncle Ugly. The latter, although from Greece, probably wasn’t Greek. “It’s very hard now to find on the map the place where my ancestors were born,” he would say.

How tired I am of his empty chatter, his mindless counsel, his unseemly face and his arrogance. There, Salonika appears on the horizon, and although Uncle Ugly asks me to stay one more day so that he can tell me everything he has to say, I want to escape from him, from that ugly face. True, he rendered me great service, but I didn’t like him. Yet even then, I remember him with respect.

There, our boat has reached harbor. Through the same secret door through which he had brought me aboard ship, Uncle Ugly got me down, without finishing his stories. He had known where the Wise Old One would wait for us. Zurab’s friends among the border guards had communicated to him the name and address of the hotel. The meeting with the Wise Old One was heart wrenching. In a majestic poise, he was sitting in the foyer of the hotel. As soon as I saw the Old One, I remembered my hypothesis that he was a smuggler. True, by looking at his face you wouldn’t think he was a smuggler, but then again, Ugly Uncle’s face didn’t let on that he was a “philosopher,” either.

We said farewell to Ugly Uncle. The Wise One told me I could consider taking a bath, after which we would dine in the restaurant, and then, if I wished, I could sleep; we would be on our way when I woke up. But the Wise Old One woke me up before I would have done so on my own. He said that we would first ride on a train, then in a car and via Macedonia, reach Serbia. In essence, I didn’t realize where we crossed Greek-Macedonia and then the Macedonia-Serbia border. It was possible to guess about the border crossing only from the fact that we would be exiting the main thoroughfare and entering unkempt and sometimes non-existing roads.

From Salonika, by train, we reached a small posting near the Greek-Macedonian border, where we were met by a Serb giant, Marko by name, with his Range Rover Jeep. It would later become clear that the International Court of The Hague was looking for him in relation to the business at Kosovo. He was with his bodyguard/driver.


(to be continued)
by N. Pashinyan