ԹԵ ԻՆՉՈւ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԸ ՎԱԽԵՑԱԾ ԵՆ, ՍԱԿԱՅՆ ՈՉ ՀԻՄԱՐ/WHY JUDGES ARE AFRAID BUT AREN’T STUPID

[this was brought to my attention]

ԹԵ ԻՆՉՈւ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐԸ ՎԱԽԵՑԱԾ ԵՆ, ՍԱԿԱՅՆ ՈՉ ՀԻՄԱՐ (english is below)
Գրիգոր Խարկիև
Մոսկվա

Հայաստան երջանիկ երկրում իրավական կարգը ցույց էր տալիս իր արդյունավետությունը: Օրինազանցների դատավարություններն այնքան արագ էին ընթանում, որ ոչ ոք չէր կարողանում դրանց հետևել: Նույնիսկ դատավորներն իրենք: Նրանք հազիվ էին կարողանում իրենց դատարանների սրահներնում կարգը պահպանել, սակայն մտադիր էին կարգը պահպանել երկրում:

Այս անգամ կախարդանքը շատ ավելի կախարդական էր, քան երբևէ: Որևէ իրավապահ մարմնի ներկայացուցիչ օրենք չի խախտել: Ընդհակառակը` օրենքը խախտվել էր այն քաղաքացիների կողմից, որոնք իշխանությունների հետ չէին համաձայնել. իսկ դա օրենքի խախտում էր:

Այն փաստը, որ քաղաքացիներ էին սպանվել, կախարդական այս երկրում դատավարություններից և ոչ մեկում չէր նշվում:

Օրինազանց քաղաքացիների համար արդարադատությունն ակնթարթային էր: Կասկածելի գործունեության հետախուզումն իշխանություններից չափազանց շատ ժամանակ կխլեր: Հարկավոր է շատ զգուշավոր լինել այն դեպքերում, երբ անօրենության հնարավորությունը կարող է ընդգրկել նաև իշխանություններին: Հարկավոր է շատ շատ զգույշ լինել: Աստված օրհնի դատավորներին, որոնք իրենց անսահման իմաստնությամբ կարողանում էին զանազանել ակնհայտ բաները. մի կողմից` հասարակ քաղաքացիներին` պետության թշնամիներին և միակ մարդկանց, որոնք կարող էին օրենք խախտել, և մյուս կողմից պետությանը, որը երբեք չէր կարող որևէ օրենք խախտել: Ի վերջո, նրա ծառաները հենց իրենք` օրենքն էին:

Դատավորներին կարեկցել է պետք: Նրանց համար իսկապես դժվարին ժամանակներ են: Նրանք կարգին մարդիկ են, ընտանիք ու ընկերներ ունեն, հարևաններ ու ազգականներ ունեն: Հայաստան կախարդական երկիրը գյուղ է, ուր բոլորը միմյանց հետ կապեր ունեն: Ինչ որ տեսակի կապեր: Ո՞վ գիտե, թե ով կարող է հանկարծ հայտնվել դատարանի սրահում:

Դժվարին ժամանակներ են: Դատավորներն այն մարդիկ են, որոնք կարդացել են օրենքը: Դե, գոնե լսել են դրա մասին: Ոմանք նույնիսկ մանևրել են գրքերում եղած օրենքների և պետությունը կառավարող իրական օրենքի միջև:

Սակայն պետությունը կառավարող օրենքն է կարևորը: Բոլորն էլ դա գիտեն: Եթե որևէ դատավոր երկրի օրենքներին ավելի գերակայություն տա, քան իշխանություններին, կհիշի իր դժբախտ գործընկերոջը, որն անմիջապես ազատվեց աշխատանքից, որովհետև հակադրվել էր վարչակազմի ընդդիմախոսին ձերբակալելու հրամանի օրինականությանը: Դա դեռ նախագահական ընտրություններից առաջ էր: Իրենցից յուրաքանչյուրի համար արդարադատությունն ինչքա՛ն ավելի ակնթարթային կլինի, եթե շեղվեն վարչակազմի կազմած ծրագրից:

«Դուք տեղյա՞կ եք, թե ինձ ու ազգականներիս վրա որքա՛ն արժեցավ իմ իրավաբանականում սովորելը, խոստովանեց դատավորներից մեկը, և թե ինչքան է հիմա ինձ վրա նստում դատավոր լինելն ու տեղում մնալը»:
Նրա կրտսեր որդին հակադարձեց հորը՝ ասելով, որ այնուամենայնիվ կարող էր օրենքի վրա հենվել:

«Ինձ ապուշի տե՞ղ ես դրել, գոռաց դատավորը և իր անկարգ որդուն հիշեցրեց այն բարեկեցիկ կյանքը, որ ինքն ապահովել էր նրա համար:
Սակայն դատավորը սիրում էր իր որդուն և մտագոհ էր իր նկատմամբ որդու ունեցած կարծիքով: «Դատավորները նրա համար են, որ մեկնաբանեն օրենքը և որոշեն, թե ու՛մ նկատմամբ ո՛ր օրենքները պիտի կիրառվեն, ե՛րբ և ի՛նչ հանգամանքներում» բացատրեց որդուն: «Ինչ որ տեղ ես իմ գործն եմ անում»:

Անհիշելի ժամանակներից ի վեր, որը դատավորների համար հասնում էր մինչև խորհրդային շրջանը, նրանք պետության հավատարիմ ծառաներն են եղել: Օրենքի իմացությունը լավ ապրելու հարմար առիթ էր: (Բացառությամբ, իհարկե, եթե մեկը դիսիդենտ էր. այդ դեպքում օրենքի իմացությունը իշխանությունների համար հարմար առիթ էր` այդ մեկին հոգեբուժական հիվանդանոց ուղարկելու:)

Խորհրդային ժամանակներից ի վեր դատավորներն ու դատախազները սովորել էին իրենց ունեցվածքն ի ցույց չդնել: Դատավորների ու դատախազների երկու տեսակ կար. կարիքից դրդված փող վերցնողներ և նրանք, որ դա անում էին սոսկ ագահությունից: Առաջին տեսակը կշտանում էր և երբեմն նույնիսկ արդարադատություն դրսևորում: Երկրորդ տեսակը միշտ էր փող վերցնում` իբրև սզբունքային հարց: Միշտ էլ կարելի էր բարելավել ու բարեկարգել կենսապայմանները, որքան էլ որ պահանջները մեծ լինեին:

Արդարադատություն բանեցնելու փորձերն այնքան էլ հաջող չէին: Սակայն հիմա այդ ամենն այլևս նշանակություն չունի: Հիմա այս խեղճ դատավորներն ու դատախազները այդ նրբին տարբերակման շռայլությունն իրենց թույլ տալ չէին կարող:

Հիմա բոլորը վախեցած են: Վախի օրենքը վեր է որևէ այլ օրենքից: Օրենքից վախը վեր է որևէ օրենքից: Աստված գիտի, թե ինչ պատահար կարող է տեղի ունենալ իրենց կարիերայի կամ կյանքի մեջ:

Եվ ուրեմն դժբախտ դատավորները դատում են նոր դիսիդենտներին, որոնց իրենց դատարաններն են բերել իրենցից է՛լ ավելի դժբախտ դատախազները: Խնդիրն այն է, որ դիսիդենտները դիսիդենտներ չեն: Նրանք մեծամասնություն են: Ոչ մի օրենք ու որոշում չի կարող նրանց իջեցնել դիսիդենտության կարգի:

Եվ այս դատավորներն ու դատախազները գիտեն դա: Իրենց վախեցած կամ կոռումպացված լինելը դեռևս չի նշանակում, որ իրենք հիմար են: Ավելին` նրանց հիմարացնել չի լինի: Նրանց սեփական որդիներն ու հարևանների դուստրերը հիմարացնողների հախներից կգան:

Տեսե՞լ եք, թե ինչպես են այս դատավորները հեռանում դատարանից դատավարության կեսին, թե ինչպես են դատախազները որոշում դրսում չճաշել: Միա՛յն ապահով ռետորաններում և միա՛յն մյուս դատախազների հետ: ուցեև փոքր անհարմարություն է: Օրենքներ կան, որ չգրված օրենքներից վեր են, որոնք իրենց հերթին վեր են գրված օրենքներից:

Իմ ապրած երկրում` շատ ավելի կախարդական երկիր Ռուսաստանում, սրանք բոլորը քաջածանոթ գործընթացներ են: Ռուսաստանն ամենատարբեր ձևերով օրինակ է ծառայել Հայաստանի կախարդների համար, որոնք կարողացել են ընտրություն արտադրել և հույս ունեն հասարակություն կառուցել:

Բայց ոչ. այս դեպքում Հայաստանն առաջ է անցել:

Ռուսաստանում դիսիդենտները դեռևս դիսիդենտ են:

Հայաստանում` ոչ:

WHY JUDGES ARE AFRAID BUT AREN’T STUPID

By Grigor Kharkiev
Moscow

In the magic land of Armenia, the legal order was proving its efficiency. Trials of law-breakers were proceeding so fast no one could keep track of them.
Not even judges.
They could hardly keep order in their courtrooms but they were intent on keeping order in the country.

This time the magic had become more magical than ever. Not a single law enforcement officer had broken the law. On the contrary, order had been disrupted by citizens who did not agree with the authorities; and that was breaking the law.

That citizens had been killed did not figure in any of the trials in this land of magic.

Justice was swift for the citizen law-breakers. Investigations of suspicious activities by the authorities would take a long time. One had to be very careful when the possibility of lawlessness might involve the authorities. One had to be very, very careful. Bless the judges who, in their infinite wisdom, could distinguish between what was self-evident: common citizens, enemies of the state and the only ones who could break the law; and the state, that could never break any law. After all, weren’t its servants the ones were the law.

One should feel strong sympathy for the judges. This is really a difficult time for them. They are all decent people, they have families and friends, neighbors and relatives. The magic land of Armenia is a village, everyone is related to everyone else. Somehow. Who knows who could appear in their courtroom?

These are difficult times. Judges are people who have read the law, well, at least have heard of them. Some of them even have experience navigating between the set of laws that are in the books and the real law that governs the state.

But the law that governs the state is the one that counts. They all know it. Should any judge decide to think of the laws of the land as being above that of the authorities, they would remember their unfortunate colleague who was summarily dismissed because he defied the legality of the arrest order of an opponent of the administration. And that was before the presidential elections. How much swifter would justice be for any of them if they strayed from the program set by the administration!

“Do you know how much it cost me and my relatives to get me into law school,” one judge confided, “and what it costs me to be a judge and remain a judge?”

He could still rely on the principle of the law, his young son had argued.
“Do I look like an idiot to you?” retorted the judge and reminded him of the good life he had offered the unruly offspring.

But the judge cared about his son and what his son thought of him. “Judges are there to interpret the law and to decide what laws are to be applied against whom, when, and under what circumstances”, he explained to his son. “In a way, I am doing my job, son.”

Since time immemorial which, for judges goes as far back as the Soviet period, judges have been good servants of the state. Knowledge of the law was an excuse to live better. (Unless, of course, you were a dissident. In that case knowledge of the law was an excuse for the authorities to send you to an insane asylum.)

From Soviet times judges and prosecutors had learned not to display their wealth. Still, there were two categories of judges and prosecutors. Those who took money because of need and those did it for sheer greed. The first settled down and sometimes even dispensed justice. The latter took money, always, as a matter principle. There were always ways to improve and upgrade one’s living standards, however high they were to start with.

Attempts to improve the dispensing of justice were not very successful. But now all of that does not matter. Now these poor judges and prosecutors don’t have the luxury of that refined distinction.

Now they are all afraid. The law of fear is higher than any other law. The fear of the law that is above any law. Who knows what accident may fall upon their careers or lives?

So the distraught judges are judging the new dissidents brought to their courts by even more distraught prosecutors. The problem is that the new dissidents are not dissidents. They are the majority. No law or resolution will reduce them to dissidents.

And these judges and prosecutors know it. Just because they are afraid or corrupt does not mean they are stupid. More important, they cannot be made stupid. Their own sons and the daughters of their neighbors will make sure of that.

Have you seen those judges leaving the courtrooms in the middle of a trial and the prosecutors deciding not to have dinner out? Unless at a secured restaurant and with other prosecutors? A minor inconvenience, maybe. There are laws that are above the unwritten laws that are above the written laws.

Where I live, the even more magical land of Russia, these are all known processes. In many ways, Russia has served as an example to the magicians of Armenia who could manufacture an election and hope to engineer a society.

But no, in this case, Armenia has moved ahead.
Dissidents are still dissidents in Russia.
Not in Armenia.